එන්නත් අධිරාජ්‍යවාදය: මානව හිමිකම්වලට එරෙහිව බුද්ධිමය දේපල අයිතිවාසිකම්

“ආර්ථික විද්‍යාව හැදෑරීමට පෙර ආර්ථික විද්‍යාඥයින් හදාරන්න!”

e-Con e-News 29 අගෝස්තු – 04 සැප්තැම්බර් 2021 

  19 වන සියවසේ ඉංග්‍රිසි දිසාපතිවරයාගේ දිනපොතෙන්  

වතුකරයේ සැපදායක නිවාඩු ගතකරන නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ

“අපි කුරුදු ඔයට ගියා. මේ සර්කිට් එකේදි මට හම්බ වුනා – මට කියන්න බෑ අහම්බයෙන්ද නැතනම් හම්බ වෙන්න නියම වෙලා තිබුණද  කියලා. තමන්‌ෙග් ඉඩම් අහිමි වුණ සියලුම මිනිස්සු ඒ දිස්ත්‍රික්කයේම නන්නත්තාරේ අවිදින්නන් බවට පත්වෙලා. ඔවුන් හැමෝගෙම කතාව සමාන්‍යයෙන් සමානයි. ඒක තරමක්දුරට පහතින් තිබෙන කතාව විදිහේ කතාවක්:

ප්‍ර. ඔයගොල්ලෝ කවුද?
පි. අපි වලපනේ මිනිස්සු
ප්‍ර. ඇයි ඔයගොල්ලෝ තමන්ගේ ගම අත ඇරලා පිටවෙලා ගියේ?
පි. අපිට අපේ ඔක්කොම දේපල නැතිවුණ නිසා
ප්‍ර. කොහොමද ඒක සිද්ධ වුණේ?
පි. අපිට කුඹුරු බද්ද අවුරුදු දෙක තුනක් අතපසු වුණා. හදිසියේම ඒ ගැන හොයලා බලන්න ගත්තා. අපිට කිසිම අනුකම්පාවක් දැකුවූයේ නෑ, අපේ දේපල ඔක්කොම විකුණුවා.
ප්‍ර. දැන් ඔයගොල්ලෝ මොනවද කරන්නේ?
පි. අපි රස්සාවක්, ජීවත්වෙන්න මාර්ගයක් හොයනවා.
ප්‍ර. ඔයාලා කොහේද යන්නේ?  
පි. විශේෂයෙන් කොහේවත් නෙවෙයි.
ප්‍ර. ඇයි ඔයගොල්ලෝ තේ වතු කෝපි වතුවල වැඩකරන්න යන්නේ නැත්තේ?
පි. අපි ඒකට උත්සාහ කළා, ඒත් අපේ වැඩවලට කිසිම දෙයක් හමුබ වුණේ නෑ. අපි උපයාගත්ත දේවල් කන්කානිලා ණය කියලා කපා ගත්තා. ණය ණය අපිට හැමදාමත් ණය…
 
(එස් බී ඩී සිල්වාගේ ඌණසංවර්ධනයේ දේශපාලන ආර්ථිකය කෘතියෙන්)  

  • වැල් පොලියදිළිඳුභාවයට ඇද දමන සම්ප්‍රදායික ණය ගෙවීමේ ක්‍රමය මෙන් නොව, ගොවීන්ගේ ඉඩම් කොල්ලකෑ විදේශීය වෙළෙඳුන් සහ මුදල් ණය ලබාදෙන්නන් වෙනුවෙන් ඉංග්‍රිසි අධිකරණය විසින් සිංහල ගොවීන් මත වැල් පොලිය පනවා තිබේ.
    බැංකු සහ මූල්‍ය සමාගම් ජනතාව වේගයෙන් ණයට තල්ලු කරමින් ලෙඩ රෝග සහ මරණ හරහා විශාල ලාභයක් ලබමින් සිටී. මෙම වෙළෙන්දන් හා පොලී මුදලාලිලා යනු සංවර්ධන බැංකු ලෙස සැඟවී සිටින අධිරාජ්‍යවාදී රටවල කාර්මික භාණ්ඩ අලෙවි කරන බහුජාතික සමාගම් සහ ඔවුන්ගේ මූල්‍ය ආයතනවල ඉදිරි පෙළ පෙරමුණුය. 2004 දී අවසන් හුස්ම හෙළමින් සිටි සුනාමි ව්‍යසනයෙන් විපතට පත් වූවන්ගේ වටිනා දේ කොල්ල කෑ මත්ද්‍රව්‍යවලට ඇබ්බැහි වූවන්ට වඩා මොවුන් කුරිරුය(බලන්න ee ආර්ථිකය, හදවතක් නැති ).
  • එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සිය සාමාජික රටවල් කොන් කරනවා වෙනුවට ජාතික ණය අවලංගු කරන ලෙසත්, නවීන කාර්මීකරණයට සහය දෙන ලෙසත් ඉල්ලා සිටිය යුතුය: සැබෑ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් ප්‍රශ්නය මෙයයි.
  • ධනපති මාධ්‍ය මොහොතක් ආර්ථිකය පිළබඳව හඬමින් සහ ඊළඟ මොහොතේ වසංගතය පිළිබඳව හඬමින් ක්‍රීඩාවක නියැලී සිටී. මේ සම්බන්ධව කිසිදු සැකයක් නැත: රැකියා විරහිතභාවය සහ වැටුප් කප්පාදුව තුළින් ජනතාව තව දුරටත් දිළිඳුභාවයට ඇද හෙළමින් තමන්වම ගලවා ගැනීම සඳහා ධනවාදය විසින් කොවිඩ් ව්‍යාප්ත කරමින් සිටී.
    ආහාර, බෙහෙත් සහ ඉන්ධන වඩාත්ම අවශ්‍ය වූවන් ඉලක්කකර ගනිමින් ඒවා නිෂ්පාදනය සහ බෙදා හැරීම රජය යටතට ගත යුතුය. ආනයනකරුවන් හා ඒ සමඟ සම්බන්ධ වී සිටින නිලධාරීන් මෙම උත්සාහය කඩාකප්පල් නොකරන බවට රජය සහතික විය යුතුය. කඩාකප්පල්කරුවන් මාධ්‍ය හා ඔවුන්ට පිටුබලය ලබාදෙන බහුජාතික සමාගම් සමඟ ඇති සම්බන්ධකම් වහාම හෙළි කළ යුතුය. මේ සියල්ල සඳහා ජාතික සැළැස්මක් අවශ්‍ය වේ (බලන්න අහඹු සටහන්, ආනයනකරුවන් තොග ගොඩගසා ගැනීම)
    කොවිඩ් ව්‍යාප්තියෙන් ජනතාව බේරා ගැනීම සඳහා එකාවන්ව කටයුතු කරන ලෙස මෙම සැලැස්ම හරහා සියලුම ගොවි හා කම්කරු සංවිධාන වලින් සහ සියලුම දේශපාලන පක්ෂවලින් ඉල්ලා සිටිය යුතුය. මේ සඳහා රෝග ව්‍යාප්තියත් ජාත්‍යන්තර ණය දෙන්නන් හා ඔවුන්ගේ පොලිසියවන කාර්මික නිෂ්පාදනය වලක්වන ලෝක බැංකුව සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලත් අතර ඇති සම්බන්ධය හෙළිදරව් කිරීම අවශ්‍ය වේ (බලන්න ee විශේෂාංග).
    අපේ ලොකුම ආනයන බිල ඉන්ධන සඳහා  ය. ඒ නිසා මන්නාරම් ද්‍රෝණියෙන් අපේම බල ශක්තිය ලබා ගැනීම ගැන සිහින දකින අයට අපට දොස් පැවරිය නොහැකිය. මන්නාරම් ද්‍රෝණිය පාලනය කිරීම ඇමරිකාව, එංගලන්තය සහ ඉන්දියාව විසින් ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව සිදු කළ ත්‍රස්තවාදී  යුද්ධ සඳහා එක් ප්‍රධාන හේතුවක් ලෙස සැලකේ.
    බටහිර ආසියාවෙන් ඉන්ධන ගෙන එන නැව්, පළමුව ශ්‍රී ලංකාව පසු කර සිංගප්පූරුවට ගොස් ඒවා නැවතත් මෙහි ගෙන එයි! ශ්‍රී ලංකාව සිංගප්පූරුවේ වක්‍ර කොලනියක් බවට පත්ව තිබේ – “ආසියාවේ හූස්ටන්”. සැබෑ කාර්මීකරණය යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද යන්න පිළිබඳව සිංගප්පූරුව සහ හූස්ටන් කුතුහලය දනවන සුළු අවබෝධයක් ලබා දෙයි. (අහඹු සටහන්)
    කෙසේ වෙතත්, අතිවිශාල තෙල් සංචිත නිරාවරණය කර ගැනීමෙන් රටට සෙත සැලසෙන්නේ නවීන කාර්මික ආර්ථිකයක් අප විසින් පාලනය කර ගොඩනැගීමෙන් පමණි. ප්‍රංශයේ නැපෝලියන් වරක් උපාය මාර්ගික ලංකාව සහ මෝල්ටාව සමඟ ඉංග්‍රීසීන්ට විකිණීමට  උත්සාහ කළ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝවල පොහොසත් තෙල් නිධිවලට සිදුවූයේ කුමක්දැයි බලන්න. ‘වරක් සාඩම්බර, බලාපොරොත්තු සහගත හා ධනවත්’ වූ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ සඳහා අද ඉතිරිව ඇත්තේ හිස් භාණ්ඩාගාරයක් සහ විෂ සහිත බොරතෙල් නිසා ජලය හා ආහාර පද්ධතිය විෂ වීම පමණි.
  • ක්‍රියාත්මක කළ හැකි සැලැස්මක් සහ ඒ ආශ්‍රිත ආයෝජන වැඩ සටහනක් සඳහා ශ්‍රී ලංකාව මහත් උනන්දුවෙන් බලා සිටී. බොහෝ යහපත් සැලැසුම් සකස් කර ඇතත්, ව්‍යවස්ථාදායක සිර කිරීම්, මිනීමැරුම්, ත්‍රස්තවාදය, අල්ලස් ගැනීම් තුළින් හෝ නැතහොත්, අපේ කොළඹ කලු සුද්දන් ඉතා ප්‍රිය කරන, ඉංග්‍රිසි යටත්විජිතවාදයෙන් උරුම කරගත් නිලධාරි තන්ත්‍රයේ, සිවිල් හා රාජ්‍ය සේවයේ කූටෝපායන් මගින් කඩාකප්පල් කිරීම හරහා  ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීමට සැමවිටම බාධා කර තිබේ. ඕනෑම සැලැස්මක් සැකසීම සහ එය නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ගොවීන්ගේ හා කම්කරුවන්ගේ දැඩි අධීක්ෂණය අවශ්‍ය වේ.
    ‘නිදහස්’ අධ්‍යාපනය පිළිබඳව බොහෝ ව්‍යාජ විවාද පවතී.  එනමුත් අප්‍රිකානු විමුක්තිකාමියෙකු වූ අමිල්කාර් කබ්රාල් වරක් ප්‍රකාශ කළ පරිදි රටක අධ්‍යාපන ක්‍රමය යාන්ත්‍රිකව නිර්මාණය කළ නොහැකිය. ‘සමාජය නිර්මාණය කිරීමේ සැලැස්ම’ හරහා එය ගොඩනැගිය යුතුය. කබ්රාල් අයත්වන්නේ අපව ද ආක්‍රමණය කළ පෘතුගීසීන් යටත්කරගත් ගිනි බිසව් රාජ්‍යයටය. කබ්රාල්ගේ හමුදාව ඔවුන්ව පලවා හරින ලද නමුත් ඒ සඳහා ඔහුට ඔහුගේ ජීවිතයෙන් වන්දි ගෙවීමට සිදුවිය.  (ee ස්වෙරීයත්වය, කබ්රාල්)
  • මේ කුමන ආකාරයේ සමාජවාදීන් ද? එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය දැන් මෙහෙයවනු ලබන්නේ පෘතුගාලයේ අග්‍රාමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කළ පෘතුගීසි සමාජවාදී පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු විසිනි -ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ  9 වන මහලේකම්වරයා ය. කිසිවෙකුටත් වඩා ඔහුට මේබව මතක්කළ යුතුය. පෘතුගීසීන් තවමත් ලංකාවට වන්දි ගෙවා නැත. ඔහු මේ සම්බන්ධයෙන් සිය ස්ථාවරය ප්‍රකාශ කළ යුතුයි, නැතිනම් ඉවත්විය යුතුය!
    ජිනීවාහි ලංකාවේ ඉතා ඉහළ වැටුප් ලබන රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් ආසියාව, අප්‍රිකාව සහ සත්‍ය ඇමරිකාව බලමුලු ගන්වමින් ලෝකයේ ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කළ යුතු බව රාජ්‍ය මාධ්‍ය මගින් අවධාරණය කළ යුතුය. ලොව පුරා ව්‍යාප්තව සිටින ජාතික රාජ්‍යයන්හි ජනතාවත් සමඟ අපි කෙසේ හෝ ලොව පුරා සැබෑ ප්‍රතිරෝධයක් දැක්විය යුතුය.
  • ජිනීවාහිදී , ‘අපි ජන සංහාරයන්ට එරෙහිව චෝදනා  එල්ල කරන්නෙමු!’ යනුවෙන් හඬ නඟමින්, චෝදනා කරන්නන් චූදිතයින් බවට පත් කරවමින් ශ්‍රී ලංකා රජය, අධිරාජ්‍යවාදීන්ට එරෙහිව සාකච්ඡා මේසය හැරවිය යුතුය. බිලියන ගණනක් මිනිසුන් නින්දෙන් අවදි කිරීමෙන් රජයට රට තුළ සහ ලෝකයේ බලය ශක්තිමත් කර ගත හැකිය.
    ජිනීවාහිදී අපට චෝදනා කරන්නන් ලෝකය මෙතෙක් දැක ඇති නරකම ‘මානව හිමිකම්’ උල්ලංඝනය කරන්නන් වීම මේ පෘථිවියේ ඇති සුදුම විහිළුව බව නිසැකය. තවමත් මේ වනවිටත්, පසුගිය අවුරුදු 2 තුළ මිලියන ගණනකගේ මරණ සිදු කිරීමේ වගකීම ඔවුන්ගේ ය. සමහරු එය එන්නත් වර්ණභේදවාදය ලෙස හඳුන්වති. අපි දේවල් ඒවායේ සැබෑ නම් වලින්ම කියමු: එන්නත් අධිරාජ්‍යවාදය.
    සියවසේ අපරාධය පිළිබඳව මෙම ee  විශේෂාංගය අවධානය යොමු කරයි: අධිරාජ්‍යවාදී ජාතීන් විසින් එන්නත් ලබා ගැනීම වැළැක්වීම සහ ඒ සදහා ප්‍රවේශ වීම වැළැක්වීම තුළින් රෝග ව්‍යාප්තිය ප්‍රවර්‍ධනය කිරීම පමණක් නොව සිය ආධිපත්‍යය පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ කළ ආකාරය ද එහි දී සාකච්ඡා කරයි. නමුත් වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ ඒ සඳහා ඔවුන‍් විසින් නවීන කාර්මික නිෂ්පාදනය සක්‍රීයව කඩාකප්පල් කිරීමයි. මේ නිසා එය හුදෙක්ම එන්නත්  වර්ණභේදවාදය පමණක් නොව එන්නත් අධිරාජ්‍යවාදය වේ.
    අධිරාජ්‍යවාදය යනු විශේෂයෙන්ම නූතන කාර්මික නිෂ්පාදනය වැළැක්වීම තුළින් ආර්ථික නොදියුණුකම පවත්වා ගැනීමයි. ලෝක බැංකුව සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ සංගීතයට අනුව දැනුම හා තාක්‍ෂණ හුවමාරුව වැළැක්වීම සඳහා බුද්ධිමය දේපල අයිතීන් (IPR) නීති භාවිතාකර ඇති ආකාරය මෙම ee කලාපය මගින් පරීක්‍ෂා කරයි.
  • යමෙකු ප්‍රවෘත්ති ලබා දෙන විට, එහි මූලාශ්‍රය විමසන්න. ශ්‍රී ලංකා විරෝධී, රාජපක්ෂ විරෝධී සහ චීන විරෝධී ප්‍රචාරයන් බෙදා හරින ඉන්දියාවේ WION TV ආයතනය, රාජස්ථාන්හි බලවත් මාර්වාරි වෙළෙන්දන් වූ බිර්ලා සහ ගොයින්කා සමඟ සම්බන්ධය. ඉංග්‍රීසි අබිං වෙළඳාමෙන් සහ චීනයේ යුද්ධවලින් ලාභ ලබා ගත් ඉංග්‍රීසීන් 1933 දී ඉන්දියාවේ ඉම්පීරියල් බැංකුවේ ප්‍රථම ඉන්දියානු සභාපතිවරයා ලෙස ‘ශ්‍රීමත්’ බද්‍රිදාස් ගොයින්කා පත් කරන ලදී.
    දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ 1944/1945 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ISI පදනම් කරගත් යෝජනා මාලාවක් වූ බොම්බේ සැලැස්ම කාර්මික සංවර්‍ධනය සඳහා රාජ්‍ය මැදිහත්වීම යෝජනා කළේය: ඉන්දියාව සඳහා ආර්ථික සංවර්ධන සැලැස්මක් ගෙනහැර දක්වන කෙටි සංදේශය සඳහා ජේ. ආර්. ඩී. ටාටා, ගන්ශ්‍යාම් දාස් බිර්ලා, අර්දේශීර් දලාල්, ලලා ශ්‍රී රාම්, කස්තුර්බායි ලාල්බායි, අර්දේශීර් දරබ්ෂෝ ෂ්රොෆ්, ශ්‍රීමත් පුරුෂෝත්තම්දාස් තාකූර්දාස් සහ ජෝන් මාතායි අත්සන් තබා තිබුණි. ෆැසිස්ට්වාදී ජන සංගම් (දැන් RSS-BJP සමඟ සම්බන්ධ)  හා සම්බන්ධ බිර්ලා සහ ගොයින්කා වෙත ඉංග්‍රිසි/ඉන්දියානු පොලිසිය විසින් ඉන්දිරා ගාන්ධිගේ ලිංගික ජීවිතය පිළිබඳ පෞද්ගලික ලිපි ගොනු සඳහා ප්‍රවේශය ලබා දී තිබේ. අම්බානි රිලයන්ස් අධිරාජ්‍යයේ නැගීම සඳහා බිර්ලා/ගොන්කාස් අනුග්‍රහය දැක් වූ අතර, ඔවුන්  නේරු/ගාන්ධි පවුලේ මිනීමැරුම් වලට (කලිස්තාන් ත්‍රස්තවාදීන් සහ ඊලාම්වාදී කොටි භාවිතා කරමින්) සම්බන්ධ වී තිබේ. හමිෂ් මැක්ඩොනල්ඩ්ගේ පොලියෙස්ටර් ප්‍රින්ස් නම් කෘතියේ පොලියෙස්ටර් සෑදීම සඳහා DMT/PTA ආනයනය කිරීම වෙනුවෙන් මාර්වාරි බර්ලා සහ පාර්සි ටාටා අතර පැවති යුද්ධය දක්වා එය ලඝු කරයි.
    එය පහත හෙළා තිබේ. මෙම කුමන්ත්‍රණයට අමිතාබ් බච්චන් සහ අයිශ්වර්යා රායි යනාදී අයත් ඇතුළත් වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදය ප්‍රවර්‍ධනය කරන බ්ලොක් බස්ටර් චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ද අම්බානිගේ සම්බන්ධය මෑතකදී හෙළිදරව් විය. ඒ නිසා! ආර්ථික විද්‍යාව පමණක් නොව ආර්ථික විද්‍යාඥයින් ද අප විසින් හෙළිදරව් කළ යුතුය. ඉතිහාසය පමණක් නොව ඉතිහාසඥයින්. ප්‍රවෘත්ති හෝ ගිරා පණිවිඩකරු නොව කිසි විටෙකත් මාතෘකාව නොවන ප්‍රවෘත්ති සාදන්නන්. සියලුම කුලියට ගත් තුවක්කු.
  • සංහිඳියාව සහ සාමය ප්‍රවර්‍ධනය කිරීම, ජනවාර්ගික, ආගමික හෝ කලාපීය වැදගත්කම පිළිබඳ විමර්ශන වාර්තා පැවැත්වීම වෙනුවෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදීන් මිලදී ගැනීමට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ශ්‍රී ලංකාවක් වෙනුවෙන් තම IREX මාධ්‍ය සවිබල ගැන්වීමේ වැඩසටහන (MEND) හරහා  ඊනියා ගවේෂණාත්මක පුවත්පත් කලාවට’ USAID අරමුදල් සපයයි. ජනවාර්ගික සංහිඳියාව ගැන අපට ඉගැන්වීමට එක්සත් ජනපදය සිය ප්‍රවීණතාවය ලබා ගන්නේ කොහෙන්ද? ඇන්ග්ලෝ සැක්සන්වරු තමන්ව ‘ජනවාර්ගික’ ලෙස හඳුන්වන්නේ කලාතුරකිනි. එසේ නම් ඔවුන් එය අපිට අපේම රටේ දී භාවිතා කරන්නේ කෙසේද? ජනවාර්ගිකයාගේ නිරුක්ති මූලාරම්භය ඇත්තේ ‘මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයා’ තුළ ය! මිෂනාරිවරුන් බෞද්ධයන් සහ වෙනත් අය හැඳින්වූයේ එළෙස ය. මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයාගේ මූලාරම්භය ග්‍රීසියෙන් ආරම්භ වී ඇති අතර, එහි දී සඳහන් වන්නේ ‘නගර රාජ්‍යයේ ගේට්ටුවලින් පිටත සිටින සමූහයන්’ පිළිබඳව ය. මේ අතර, USAID අධිරාජ්‍යවාදී දේශපාලන කරුණු ඇතුළත් වෛරල්  වීඩියෝ සහ ඒ ආශ්‍රිත උපහාස සඳහා අරමුදල් සපයනමින් සිටී?
  • යුනිලීවර් සමාගමේ බදු ගෙවීමට පෙර සමස්ත ලාභයෙන් 75% ක් වත් ලන්ඩනයට යවන ආකාරය පසුගිය සතියේ ee  මගින් වාර්තා කරන ලදී. ගෙවුම් ශේෂ හිඟය ඔවුන් පුළුල් කරන ආකාරය:  අධික මිලකට යෙදවුම් ආනයනය කිරීමෙන් සහ ඔවුන්ගේ ගනුදෙනු සඳහා විදේශ මුදල් මිලදී ගැනීමෙන්. ඔවුන් රටෙන් පිටත සිටින කොටස් හිමියන්ට ලාභාංශ ද ලබා දෙන බැවින් රටෙන් පිටතට ශුද්ධ අරමුදල් ගලා යාමක් සිදුවේ. අපේ රුපියල අවප්‍රමාණය වීම සහ ණය ඉහළ යාම ගැන හඬන අපේ ගෞරවණීය ආර්ථික විද්‍යාඥයින් බහුජාතික සමාගම්වල එදිනෙදා සාමාන්‍ය භාවිතයන් සියල්ල නොසලකා හරියි.
    දේශීය ආහාර වෙත මාරුවීම, මිනිසුන්ගේ කුසගින්න සහ බලාපොරොත්තු සුන්වීම මත අති විශාල ලාභ ලබන අතරමැදියන් මැඩපැවැත්වීම ඒ සමඟ සිදු විය යුතුය. නමුත් විශාල බලවේග විශේෂයෙන් බහුජාතික සමාගම්වල භාවිතයන් සඳහා ද මැඩපැවැත්වීම සිදුවිය යුතුය.
  • මිල ඉහළ යාම ගැන බොහෝ දෙනෙකු අමනාපයෙන් සිටී. එය නිවැරදිය. නමුත්, අප ප්‍රමාණවත් ලෙස වගා නොකර ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් සහ කැනඩාවෙන් විශාල මිලකට පරිප්පු, කඩල සහ මුං ඇට ආනයනය කරන බව බොහෝ දෙනෙකු නොදනී. එවැනි භාණ්ඩ වල මිල ඉහළ නැගීම ධනාත්මක බලපෑමක් ඇති කළ හැකි අතර, පාරිභෝගිකයින් දේශීයව නිෂ්පාදනය කරන ලාභදායී විකල්ප වෙත යොමුවීම සහ දේශීය ගොවීන් මේවා වගා කිරීමට දිරිමත් කිරීම ඒ නිසා සිදු විය හැකිය.
  • ලොව විශාලතම ත්‍රස්තවාදී රජය වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන් උපායමාර්ගිකව ඉවත්ව (‘ඉවතට ඇද දැමීම’) ඇති අතර, එමඟින් ඔවුන්ට තව තවත් අවුල් ඇති කළ හැකිය. කාන්තාවන් දහස් ගණනක් දූෂණය කර මරා දැමූ එක්සත් ජනපද හමුදාව සහ ඔවුන්ගේ මාධ්‍ය වන CNN, BBC දැන් තමන් කාන්තා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව කනස්සල්ලට පත්ව සිටින බව කියයි. එක්සත් ජනපදය, නේටෝව සහ ඉන්දියාව අපේ ලෝකයේ ත්‍රස්තවාදී ISIS කණ්ඩායම්වල අනුග්‍රාහකයන් බව ගෙවී යන සෑම දිනකම හෙළිදරව් වෙමින් තිබේ.
    උරුමය: එක්සත් ජනපද හමුදා කාබුල් ගුවන් තොටුපලෙන් ඉවත් වන විට සිවිල් පර්යන්ත දෙකම විනාශ කරන ලදී. සියලුම ආරක්‍ෂක කැමරා, පරිගණක විනාශ වී, බොහෝ වීදුරු කැඩී බිඳී ගොස් තිබේ. විදුලි රැහැන් කපා දමා, එක්ස් කිරණ යන්ත්‍ර කඩා දමා සහ පැමිණීමේ/පිටවීමේ තිර පවා පෙරලා තිබුණි. රේඩාර් සහ කුළුණු පාලනය ඔවුන් මුළුමනින්ම විනාශ කර තිබේ.
    රටෙන් වැඩි බුද්ධිමය සම්පත් ප්‍රමාණයක් පිටතට ගෙන යාමට ඉඩ සලසා දීම සඳහා ගුවන් තොටුපල නැවත විවෘත කරන ලෙස දින කිහිපයකට පසු, එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය ලේකම් තලේබාන් සංවිධානයෙන් ඉල්ලා සිටියේ ය. විදේශිකයින්ට, ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ඇමරිකානු හවුල්කරුවන්ට සහ ප්‍රමාණවත් වීසා බලපත්‍ර ඇති අයට පිටව යාමට ඉඩ සැළසෙන පරිදි  හැකි ඉක්මනින් ගුවන් තොටුපල සකස් කරන ලෙස ඇමරිකාව කටාර් රාජ්‍යයෙන් ඉල්ලා සිටියේය.
    එක්සත් ජනපදය අඛණ්ඩව ඇෆ්ගනිස්ථානයේ මහ බැංකු සංචිත රඳවා තබා ගෙන ඇති අතර ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල සහ ලෝක බැංකුව විසින් ඇෆ්ගනිස්ථානයට අරමුදල් නිකුත් කිරීම ද  අවහිර කර තිබේ. ව්‍යාකූලත්වය ඔවුන්ගේ ක්‍රීඩාවයි. 2019 භීෂණය පිටුපස සිටින්නේ කවුරුන්දැයි සොයන අය ඉංග්‍රිසි අනුග්‍රහය ලත් ආරක්‍ෂාව සහ ත්‍රස්තවාදී ප්‍රවීණයන්ගෙන් ඒ පිළිබඳව සොයා නොගනු ඇත!
      

A2. සතියේ උපුටා දැක්වීම් 

  • රජය පාරිභෝගික ආරක්‍ෂක නීතිය ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව තුළ සිටින තම හිතවතුන්ගේ අවශ්‍යතා වෙනුවෙන්  යටත් කළ නිසා… පාරිභෝගිකයින්ට එරෙහිව පහත් උපක්‍රම භාවිතා කරන වෙළෙඳුන් මහජනතාව ඇපයට ගැනීමට තරම් ඉතා ශක්තිමත් වී තිබේ.  විශේෂයෙන්ම පොලොන්නරුවේ ඩඩ්ලි සිරිසේන සහ රාජ්‍ය ඇමති සිරිපාල ගම්ලත් සතු වී/සහල් ගබඩා, පරීක්‍ෂා කිරීම සඳහා CAA කණ්ඩායමක් යැවීමට දේශපාලන බලවේග කැඳවන ලෙස රජයට බල කරමු. – ee ආර්ථිකය, වෙළෙන්දන්
  • විශේෂයෙන්ම මෙම තර්කය තුළ ආනයනකරුවන් පොලීකරුවන් ලෙස නොසැලකේ. නිෂ්පාදකයින්ට වඩා ආනයනකරුවන්ට ලංකාවේ සාපේක්ෂව පහසු ණය පහසුකම් ලබා ගත හැකිය. ඔවුන් සැපයුම්කරුවන් සමඟ ඇති කරගත් කොන්ත්‍රාත්වලින් පොලිය ලබා ගන්නා අතර ඔවුන් භාණ්ඩ සඳහා කිසිදු වටිනාකමක් එකතු නොකරයි. ඔවුන්ගේ “ලාභය” අගය එකතු කළ නිෂ්පාදනයට වඩා දේපල වෙළඳාම් වැනි පොලී උත්පාදන කරන අංශ වෙත නැවත ආයෝජනය කෙරේ.
    ආනයනකරු යනු බලවත් රාජ්‍යයන්ගේ (නව වෙළඳපොලවල් විවෘත කිරීමට ප්‍රචණ්ඩ ලෙස බල කළ හැකි) හා බහු පාර්ශවීය ආයතනවල (කොන්දේසි සහිත ණය ලබා දීමෙන් “සාමකාමීව” වෙලඳ පොලවල් විවෘත කළ හැකි)  පිටුබලය සහිතව වෙළඳපොල ඒකාධිකාරීත්වයක් ඇති  කිරීමේ සහ මිල පාලනය කිරීමේ හැකියාව තිබෙන බහුජාතික සමාගම් සහ කාටල් සඳහා ඉදිරි පෙළක් පමණි. – ee ආර්ථික විද්‍යාඥයින්, පොලීකරුවන්
  • ‘1947 දී එම යෝජනා සම්පුර්ණයෙන්ම ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වූ නිදහස් අධ්‍යාපන පනත් කෙටුම්පත පරාජයට පත් වීමේ අවදානමක් පැවතුනි…  ඒ අවස්ථාවේ දී මතුගම ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයේ නිදහස් අධ්‍යාපනය සුරැකීමේ කවුන්සිලයක් පිහිටුවන ලදී…
    ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අවසන් දිනයේ දී ආචාර්ය වල්පොල රාහුල හිමියන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් භික්ෂූන් වහන්සේ දහස් ගණන් ජනයා සමඟ කැළණිය විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ සිට රාජ්‍ය සභාව දක්වා පාගමනින් වඩින ලදී…
    පනත් කෙටුම්පත දෙවැනිවර කියවීමේ දී , රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ ගැලරිය පනතේ  ආධාරකරුවන්ගෙන් පිරී පැවති අතර, එහි තත්වය පාලනය කිරීම භික්ෂූන් වහන්සේලා භාරගෙන තිබුණි. 1947 මැයි 27 දින පනත් කෙටුම්පත සංශෝධන සහිතව ඒකමතිකව සම්මත විය.’ – ee කම්කරුවන්, නිදහස් අධ්‍යාපනය ජයග්‍රහණය කළේ පුළුල් ජනතා ව්‍යාපාරයක් හරහා ය.
  • ‘අර්නස්ට් වුල්ෆ්ගේ ලෝකය කොල්ලකෑම – ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ ඉතිහාසය සහ දේශපාලනය නම් කෘතියේ දී – ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ ආධාර නිසා දුප්පත් රටවලට ගෝලීය මූල්‍ය වෙලඳපොලවල් මත විශාල ලෙස යැපීමට සිදු වී ඇති බවත්,ඒ මගින් දුප්පතුන් තවත් දුප්පත් කරමින් බැංකු හා ආයෝජකයින් පොහොසත් කරවා ඇති බවත් පවසයි. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ දේශපාලනය නිසා තමන්ට අධ්‍යාපනය ලැබීමේ අයිතිය අහිමි වූ මෙම කෘතිය කියවීමට නොහැකි අප්‍රිකාවේ, ආසියාවේ සහ දකුණු ඇමරිකාවේ වෙසෙන ජනතාවට ඔහුගේ පොත කැප කිරීම මගින් සමස්ත කතාන්දරයම පැවසේ…
    ජර්මානු ආර්ථික විද්‍යාඥ යූවේ හෙස්ලර් සිය ‘ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ ඇප දීම – ස්ථායිතාව කරා යන මාවත ද නැතිනම් ව්‍යසනය සඳහා වූ වට්ටෝරුවක් ද?’ යන ලිපියේ සඳහන් කරන පරිදි ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල විසින් සකස් කරන ලද පිලියම තවමත් විශාල ලෙස ආන්දෝලනාත්මක බව පවසයි. 1990 දශකයේ අග භාගයේ ආසියානු මූල්‍ය අර්බුදය දකුණු කොරියාව, තායිලන්තය, පිලිපීනය, මැලේසියාව සහ ඉන්දුනීසියාවේ ආර්ථිකයන්ට බලපෑවේය. මැලේසියාව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ ආධාර සහ උපදෙස් ප්‍රතික්ෂේප කළ රටක් ලෙස කැපී පෙනෙන බව හෙසලර් පවසයි. මැලේසියාව සිය ආර්ථිකය තවදුරටත් විවෘත කිරීම වෙනුවට සිය මුදල් වල සමපේක්ෂන වෙළඳාම ඉවත් කිරීම සඳහා ප්‍රාග්ධන පාලනයන් පනවන ලදී. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල මෙම ප්‍රවේශය සමච්චලයට ලක් කළ අතර, පසුව එය සාර්ථක වූ බව පිළිගන්නා ලදී…
    ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ ඇප පැකේජය සහ එහි කොන්දේසි නව ලිබරල් ආර්ථික දර්ශනය මත පදනම් වේ. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ කොන්දේසි යනු මූල්‍ය කප්පාදුව, වෙළෙඳ හා ප්‍රාග්ධන ගිණුම් ලිහිල්කරණය, රාජ්‍ය අංශයේ සේවකයින් ඉවත් කිරීම, මිල පාලනය හා රාජ්‍ය  සහනාධාර ඉවත් කිරීම, රාජ්‍ය ආයතන පෞද්ගලීකරණය කිරීම සහ ‘ව්‍යූහාත්මක ගැලපුම් ප්‍රතිපත්ති’ සඳහා වූ වට්ටෝරුවකි. මහාචාර්ය ලක්ෂ්මන් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ ඇප පැකේජය තෝරා නොගන්නේ මන්ද යන්න පිළිබඳව බොහෝ දෙනා ප්‍රශ්න කරති. ආචාර්ය ඩබ්ලිව් ඒ විජේවර්ධන ඔහුගේ ‘මහාචාර්ය ඩබ්ලිව් ඩී ලක්ෂ්මන්: අවසානය දක්වා සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදියෙක්’ යන ලිපියේ ඒ සඳහා පිළිතුර සපයයි. ඔහු ලක්ෂ්මන් උපුටා දක්වමින්, ‘සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ අරමුණ වන්නේ තෝරාගත් පිරිසක් සඳහා නොව, සැම දෙනාටම යුක්තිය, සාධාරණත්වය සහ සමෘද්ධිය ගෙන ඒමයි.’ – ee ආර්ථික විද්‍යාඥයින්, මාලියද්ද  
  • “චීනය විශාල හා වැදගත් අසල්වැසියෙකු බව ද අප අමතක නොකළ යුතුය. අපට කොපමණ කාලයක් ඔවුන් සමඟ සතුරු වී සිටින්නට හැකි ද? ” – හිටපු ඉන්දීය රෝ ඔත්තු සේවා ප්‍රධානී, ee ස්වෛරීයත්වය, අසල්වැසියන්
  • නයිජීරියාවේ ඩොලරයේ නැගීම සහ ආනයන තහනම නිසා ‘නිෂ්පාදනය වැඩි දියුණු කිරීම හා  මිල ගණන් මත ඇති කෙරුණු  ඉහළ යන පීඩනය අඩු කිරීමට පිටි මෝල් හිමියන්ට දේශීය තිරිඟු වගා කරන්නන් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට සිදු වී තිබේ. වැඩි දියුණු කළ ධාන්‍ය ප්‍රභේද වගා කිරීමේ ගොවීන්ගේ හැකියාවන් ඉහළ නැංවීම සඳහා නයිජීරියාවේ පිටි මෝල්කරුවන්ගේ සංගමය මහ බැංකුව සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරමින් සිටී. “මෙම කාලය තුළ දේශීය තිරිඟු වටිනාකම් දාමය ගැන නැවත සිතා බැලීමේ හා සමාලෝචනය කිරීමේ අවශ්‍යතාවය ඇති වී තිබේ.”’  – ee කෘෂිකර්මය
  • සත්‍යය වසන් කිරීමට සහ වගකීම භාර ගැනීමෙන් වැළකීමට උත්සාහ කරමින් ෆෝට් ඩෙට්‍රික් ජෛව විද්‍යාගාරය සහ ජීව විද්‍යාත්මක අත්හදා බැලීම් සිදුකරන විදේශීය කඳවුරු 200 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවගේ සාධාරණ සැකයට ප්‍රතිචාර දැක්වීම එක්සත් ජනපදය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් සිටී. – ee ආරක්ෂාව, චීනය
  • චීනය මේ වන විට වඩ වඩාත් දැඩි හා සංකීර්ණ ජාත්‍යන්තර පරිසරයකට මුහුණ දෙමින් සිටී. එක්සත් ජනපදය චීනයට එරෙහිව මිලිටරි තර්ජන, ආර්ථික හා තාක්‍ෂණික අවහිර කිරීම්, මූල්‍ය ප්‍රහාර සහ දේශපාලන හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික වැටලීම් ගණනාවක් ක්‍රියාත්මක කර තිබේ… එක්සත් ජනපදය චීනයට එරෙහිව ජීව විද්‍යාත්මක යුද්ධ, සයිබර් යුද්ධ සහ මහජන අදහස් පෙළඹවීම් ද දියත් කර තිබේ. – ee ස්වෙරීයත්වය, මහජන කේන්ද්‍රීය
  • අගෝස්තු 24 දා මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ පැවති විවාදයේ කල් ඇතිව සාකච්ඡා පැවැත්වීමේ දී, යුරෝපා සංගමය සහ අනෙකුත් රාජ්‍යයන් විශේෂ නියෝජිතයෙකු සමඟ යෝජනාව ශක්තිමත් කළ හැකි බවට යෝජනාකර තිබේ. ඇෆ්ගනිස්ථානයට මීට පෙර විශේෂ වාර්තාකරුවන් 4 දෙනෙකු සිටි අතර ඉන් එක් අයෙකු වූ චෙරිෆ් බස්සියෝනි (2003-5)  එක්සත් ජනපද හමුදා විසින් ‘අත්තනෝමතික අත්අඩංගුවට ගැනීම් හා රඳවා තබා ගැනීම් සහ වධහිංසා පැමිණවීම ඇතුළු අපචාරී ක්‍රියාවන් සිදුකරමින් සිටින බව වාර්තා කිරීම නිසා ඔහුගේ දෙවන ධුර කාලය හිමි නොවීය (සාමාන්‍යයෙන් මෙය සාමාන්‍ය දෙයකි). එක්සත් ජාතීන්ගේ නියමයන් අනුව, විශේෂ වාර්තාකරු යනු දුර්වල යාන්ත්‍රණයක් වන අතර, කාර්යමණ්ඩලය 14 ක් ලබා ගන්නා කරුණු සෙවීමේ මෙහෙවරවලට වෙනස්ව, එහි දී අඩු බලතල සහිතව සහ ඉතාම අවම සේවකයින් වෙන් කිරීමක් (උපරිමව දෙදෙනක්) එහි තිබේ.  – afghanistan-analysts.org/en/reports/rights-freedom/un-human-rights-council-to-talk-about-afghanistan-why-so-little-appetite-for-action/
  • ‘රෝහල් රෝගීන්ගෙන් පිරෙන තුරු කොවිඩ් -19 ගැටලුවක් ලෙස නොසැලකීම හෝ සියලු දෙනාගේම ජීවන කොන්දේසි වෙනස් නොකර එන්නත් ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලීම අතර ඇති දෙයක් ලෙස දේශපාලන නායකත්වය යන්න අර්ත ගැන්වෙමින් තිබේ.’ – ee ආරක්ෂාව, එක්සත් ජනපදය කෝවිඩ්
  • එක්සත් ජනපදයේ සෑම විශ්වාස කළ නොහැකි මැදිහත් වීමක් හෝ විනාශකාරී යුද්ධයක් සඳහාම එකම මහජන ඊනියා බුද්ධිමතුන් හා ප්‍රවීණයන් දුසිම් 3-4 ක් පමණ දෙනා බලවත් ලෙස ඔල්වරසන් දෙයි…  – ee ස්වෛරීයත්වය, විදේශ ප්‍රතිපත්ති මුග්ධත්වය  

____________

A3. අහඹු සටහන් (ව්‍යාකූලත්වය තුළ සංඛ්‍යා දැකීම)_

  • රාජපක්ෂ ආන්ඩුවට පහර දෙමින් ජීවන වියදම ගැන පැමිණිලි කරමින් චීනයට පහර දෙන නිර්මානශීලී‘ මියුසික් වීඩියෝ මාලාවක් සැරිසරමින් තිබේ. ඒවා නිෂ්පාදනය කරන ඊනියා ‘ස්වාධීන’ දැන්වීම් ඒජන්සි පිටුපස සිටින්නේ කවුරුන්ද යන්න පමණක් eeට අනුමාන කළ හැකිය. සාමාන්‍යයෙන් මෙම ‘ස්වාධීන’ දැන්වීම් ආයතන පිටුපස අරමුදල් සපයන්නන් වන කිසිදු බහුජාතික ආයතනයකට පහර නොදීමට මේ සියල්ලෝම දැඩි ලෙස ප්‍රවේශම් වෙති. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ අංග සහ නළු නිළියන් සඳහා  යූ-නො-හූ වෙතින් දැඩි ලෙස අරමුදල් සපයන බව කොළඹ කලුසුද්දන්ගේ  ‘කලා’ ක්ෂේත්‍රය තුළින් සොයා ගත හැකිය. ගැටලුව වන්නේ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සඳහා අරමුදල් සැපයීම පිළිබඳව රජයට පාලනයක් නොමැති වීමයි. කියුබාවේ USAID අරමුදල් ලබන ‘ක්‍රියේටිව් ඇසෝසියේට්ස්’ පිළිබඳව පසුගිය සතියේ ee  වාර්තා කරන ලදී. ක්‍රියේටිව් ඇසෝසියේට්ස් ඉන්ටර්නැෂනල් මූලස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වොෂිංටන් ඩීසී හි ය.
  • සිකුරාදා දිනයේ කොවිඩ් නිසා මියගිය අය වෙනුවෙන් ආනයනය කරන ලද ඉටිපන්දමක් දැල්වීමට සහ රෝගයට විරුද්ධව සටන් කරන සේවකයින්ගේ රජයට එරෙහිව දක්වන විරෝධයට  සහයෝගය දැක්වීමට රටේ ප්‍රධාන විපක්ෂය වන සමගි ජන බලවේගයට අවශ්‍ය වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, සමගි ජන බලවේගය, එජාප යනාදීන් එන්නත් දැනුම හා තාක්‍ෂණය මාරු කිරීමට සක්‍රීයව විරුද්ධ වූ ලෝක බැංකුවට සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලට යටත් වන ලෙස රජයට බල කරමින් සිටී.
    එන්නත් මෙරටට ලබා ගැනීම සහ එන්නත් ලබාදීම ප්‍රමාද වීම පිළිබඳව සමගි ජන බලවේගයේ ආධාරකරුවන්වන සමාගම් වගකිව යුතුය. සමගි ජන බලවේගයේ සමාගම් සමඟ ඇති මූලාරම්භය අනුව, මෙම අපරාධයේ ප්‍රධාන අපරාධකරුවන්ව පෙන්වා දීමට ඔවුන්ට හැකියාවක් නැත: ඖෂධ  ආනයනකරුවන් (හේමාස් ආදිය), ඔවුන්ගේ බහුජාතික ආධාරකරුවන් (දැවැන්ත ජෛව ඖෂධ සහ ජෛව තාක්‍ෂණ දැවැන්තයින්වන නොවාර්ටිස්, රොචේ, ජොන්සන් සහ ජොන්සන්, ග්ලැක්සෝ ස්මිත්ක්ලයින්, ෆයිසර්, ආදිය) සහ අධිරාජ්‍යවාදී රටවල් ඔවුන්ට පිටුබලය දෙයි.
    පෘතුගීසී, ලන්දේසි සහ ඉංග්‍රිසි ආණ්ඩු තවමත් නිසි පාඩමක් ඉගෙන ගෙන නැත. එබැවින් මේ මාසයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ දී මේසය හරවා ඔවුන්ට ඉගැන්වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. නියමිත වේලාවට කොවිඩ් එන්නත් නිපදවීම සහ බෙදා හැරීම වැළැක්වීම තුළින් මිලියන ගණනක් සමූහ ඝාතනයට ආධාර කිරීම පිළිබඳව අප ඔවුන්ට චෝදනා ගොනු කළ යුතුයි.
  • ගිනිකොනදිග ටෙක්සාස් හි පිහිට හූස්ටන් (එක්සත් ජනපදයේ තෙල් සංචිත වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇති) එක්සත් ජනපදයේ ඛනිජ තෙල් කර්මාන්තයේ ජාතික මූලස්ථානය බවට පත් වී ඇති අතර එහි සිට ලොව පුරා තෙල් සූරාකෑම ආරම්භ කෙරේ. ඔවුන් පර්යේෂණ සිදුකරමින් ලෝකයේ ඛනිජ තෙල් හා ඛනිජ රසායනික උපකරණ සහ යන්ත්‍රෝපකරණ වැඩිම ප්‍රමාණයක් නිෂ්පාදනය කරයි.
    හූස්ටන් ඛනිජ තෙල් කර්මාන්තය මගින් එක්සත් ජනපදයේ ඛනිජ රසායනික වලින් 2/3 ක් සපයයි. පිරිපහදු අතුරු නිෂ්පාදන සහ ස්වභාවික වායු ව්‍යුත්පන්නයන් මගින් කෘතිම තන්තු සහ පටල, ප්ලාස්ටික්, ද්‍රාවක, තීන්ත, කෘතිම රබර්, සබන් සහ ඩිටර්ජන්ට්, ඖෂධ, පළිබෝධනාශක, පොහොර, වර්ණක සහ සායම් නිෂ්පාදනය කරයි. හූස්ටන් හි ඛනිජ තෙල් කර්මාන්තය (සිමෙන්තිකරණය, ආම්ලිකකරණය,  දැව කැපීම, පොළව සිදුරු කිරීම, බිඳීම සඳහ‌ා) එක්සත් ජනපදය තුළ ආධිපත්‍යය දරයි.
    මේ සඳහා ප්‍රාථමික ලෝහ කර්මාන්තයක් (වානේ සෑදීම, යකඩ සහ යකඩ නොවන අත්තිවාරම් මෙහෙයුම්) සහ යකඩ නොවන ලෝහ පිරිපහදු කිරීම (උදා: ඇලුමිනියම්, තඹ, ඊයම්, සින්ක්) අවශ්‍ය වේ. එමඟින් පිරිසකසන ලෝහ කර්මාන්තය ඍජුවම උත්තේජනය කරයි.
    වානේ නිෂ්පාදනය ආර්ථිකයක සෑම අංශයක්ම සම්බන්ධ කරයි. පිරිසකසන ලද වානේ තෙල් ළිං ආවරණ සහ නල වලට සවි කිරීම, පයිප්ප විදීම, ලණු, තෙල් සහ ගෑස් සම්ප්‍රේෂණ නල මාර්ග, කාර්යාල කුලුනු, ගෘහ භාණ්ඩ, අභ්‍යවකාශ වාහන සංරචක, පරිගණක උපාංග බවට පත් වේ.
    එසේ නම් සලකා බලන්න, බටහිර ආසියාවෙන් ලංකාව සිය ඉන්ධන ලබා ගන්නේ “ආසියාවේ හූස්ටන්” ලෙස හැඳින්වෙන සිංගප්පූරුව හරහා ය: බටහිර ආසියාවේ සිට ඊසානදිග ආසියාව දක්වා, ඕස්ට්‍රේලියාවේ සිට එක්සත් ජනපදයේ බටහිර වෙරළ දක්වා ආසියා පැසිෆික් ඛනිජ තෙල් වෙළඳාම සඳහා ලොව තුන්වන විශාලතම ඛනිජ තෙල් පිරිපහදු මධ්‍යස්ථානය, මිශ්‍ර කිරීමේ හා ගබඩා කිරීමේ පහසුකම්, ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන අපනයනය, බංකර සහ ජෙට් ඉන්ධන සඳහා වරාය සහ ස්ථාන වෙළඳපොල (සිංගප්පූරුවේ සඳහන් මිල ගණන් තීරණය කිරීම) පැසිෆික් ද්‍රෝණියේ තෙල් ආර්ථිකය සෑදෙන සම්බන්ධක ජාලයක හදවත සිංගප්පූරුවේ පිහිටා තිබේ.
    සිංගප්පූරුව ලොව කාර්යබහුලම ඇමතුම් වරාය වන අතර, ලොව විශාලතම තෙල් බංකර් මධ්‍යස්ථානය ද වේ. එසේම එය ලොව විශාලතම අක්වෙරළ තෙල් කැණීම් ස්ථාන ඉදි කරන්නන්ගෙන් එකක් වේ. එසේම අක්වෙරළ ගෑස් කර්මාන්තය සඳහා අළුත්වැඩියා කිරීම, නඩත්තු කිරීම සහ සැපයුම් සේවා සඳහා වඩාත් ආකර්ෂණීය ස්ථානයක් ද වේ. සිංගප්පූරුවේ ඛනිජ රසායනික සංකීර්ණය එතිලීන් පදනම් කරගත් නිෂ්පාදන අපනයනය කරන අතර, ස්වාධීන පෙට්‍රල් ගබඩා කිරීම සහ මිශ්‍ර කිරීම, නැව් සේවා තැරැව්ව සහ මුහුදු රක්‍ෂණය, උපකරණ සහ සැපයුම් ගබඩා කිරීම හා ඛනිජ තෙල් අංශය සඳහා අමතර කොටස් සහ සංරචක නිෂ්පාදනය කිරීම ද සිදුකරයි.
    ඇතැම්විට ලංකාවේ විශාලතම සුප්‍රසිද්ධම අපරාධකරුවෙකු විය හැකි හිටපු මහ බැංකුකරු අර්ජුන මහේන්ද්‍රන් සඟවා ගත්ත ද, සිංගප්පූරුව යනු නීතිය හා අනෙකුත් ධනේශ්වර දේශනා අපනයනය කරන රටකි. ඊටත් වඩා, සිංගප්පූරුව ප්‍රමාණවත් නොවන මහජන සංඛ්‍යාලේඛන සහ එරට කර්මාන්තවල අවම දළ සටහන් ලබා දීමෙන් තම කාර්මික ශක්තිය සඟවයි. 1979-81 දී සිංගප්පූරුවේ ජාතික වැටුප් කවුන්සිලය ප්‍රතිපත්තිමය වශයෙන් අඩු තාක්‍ෂණය සහ ඉහළ ශ්‍රම අවශ්‍යතාවය සහිත කර්මාන්ත ‘පලවා හැරීම’ සඳහා 20% ක වාර්ෂික වැටුප් වැඩිකිරීමක් නියෝග කරන ලදී.
    සිංගප්පූරුව ද එක්තරා ආකාරයකින් සුදු ගේට්ටු සහිත ප්‍රජාවක් වන අතර, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරමේ ප්‍රධාන මුදල් ජාවාරම්කාර රටකි (ඉංග්‍රීසි අබිං යුද්ධ වල මූලාරම්භය සමඟ ඉන්දියාවේ අබිං වගා කිරීම සහ ඒවා බලෙන් චීනයට ලබාදීම). ඒසේම ඔවුන් පළමුව කලාපය විනාශ කිරීම සඳහා උපකාර කරන ලදී. ලාඕසය, කාම්බෝජය සහ වියට්නාමය සමතලා කිරීමට යන ගමනේ දී එක්සත් ජනපදයේ බී -52 බෝම්බකරුවන්ට ඉන්ධන පිරවීමේ පහසුකම් සැපයූවේ සිංගප්පූරුවයි.
    ඒහෙත්: ‘1974-5 ආර්ථික අවපාතය සහ වියට්නාමයේ කොමියුනිස්ට් ජයග්‍රහණය විදේශ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියේ හැරීමක් ඇති කළේය. සිංගප්පූරුවේ උද්යෝගීමත් සැහැල්ලුව මේ අවස්ථාවේදී ලී ක්වාන් යූ විසින් මනාව පිළිබිඹු කරන ලදී: “මේ වසර කිහිපය තුළ අපි පුළුල් වෙමින් පවතින ලෝක ආර්ථිකය මතින් ගමනක් ගියා”. කලාපීයවාදය සඳහා රාමුවක් ලෙස ආසියාන් සංවිධානය  පුනර්ජීවනය කිරීම වෙනුවෙන් ඔහු පසුව අනුග්‍රහය දැක්වීය.
    සිංගප්පූරුව, තායිවානය සහ දකුණු කොරියාව තුළ වැඩි වැඩියෙන් හෝ අඩු වශයෙන් ස්වයං සමුච්චය වීමේ ක්‍රියාවලිය ‌ෙඑතිහාසික හා අහම්බෙන් සිදු වූ නිශ්චිත අංගයන් මත රඳා පැවතුනි. රටේ කුඩාකම, ජන විකාශනමය වශයෙන් සහ භෞමික වශයෙන්, කේන්ද්‍රය සමඟ නැවත සම්බන්ධ වීමේ ගතික බලපෑම එය අවධාරණය කළේය. සිංගප්පූරුව කලාපීය හා ලෝක වෙළඳාමේ හොඳින් සංවර්‍ධනය වූ වරාය නගරයකි. තෙල් ගවේෂණ කටයුතු සහ විශාල යටිතල පහසුකම් ආයෝජන ඇතුළු ඉන්දුනීසියාවේ අමුද්‍රව්‍ය උත්පාතයෙන් මෙන්ම වියට්නාමයට එරෙහි යුද්ධයට එක්සත් ජනපදය මැදිහත් වීමෙන් ද මේ වසර කිහිපය සිංගප්පූරුවට වාසිදායක විය. එපමණක් නොව, ග්‍රාමීය අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශයක් නොතිබීම, පූර්ව ධනවාදී සමාජ සබඳතා සහ ව්‍යුහයන් ඉවත් කිරීමේ ගැටලුව ඉවත් කරන ලදී (එස් බී ඩී ද සිල්වා, ඌණ සංවර්ධනයේ දේශපාලන ආර්ථිකය).  
  • බහුජාතික සමාගම් සමඟ සම්බන්ධකම් ඇති සමහර මහා පරිමාණ හා මධ්‍ය පරිමාණ සමාගම් කිහිපයක් තවමත් රට කොල්ල කමින් සිටී.
    අති විශාල ලාභයක් ගැනීම වෙනුවෙන් රුපියල අවපාතනය වී බඩු මිල ඉහළ යන තුරු ආනයනකරුවන් අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ ගොඩගසාගෙන බලා සිටී.  ඒ සඳහා මිල ඉහළ යන තුරු බලා සිටින අතර රුපියල අවප්‍රමාණය වීම සහ බඩු මිල ඉහළ යාම අපේක්ෂාවෙන් සිටී. ඔවුන් ආනයන තහනම ද මඟ හරිමින් සිටී.
    ආනයන පාලනය තිබියදීත්, ආනයනය අඩු වී නැති අතර එය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වී තිබේ. මෙම වැඩිවීම්වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් අවශ්‍ය ප්‍රාග්ධන භාණ්ඩ සහ අතරමැදි භාණ්ඩ – විශේෂයෙන් කාර්මික අපනයන සඳහා අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍යයන් ය. විශාලතම ආනයනය ඉන්ධන වන අතර, මෙම ඉන්ධන නොවන ආනයනය 68%කින් ඉහළ ගොස් තිබේ.
    ආනයන වැඩි කිරීම කාර්මික අපනයන සඳහා වූවත් කාර්මික නිෂ්පාදනයේ වර්ධනයක් ද නැත. රුපියල මත පදනම් වූ සමපේක්ෂණ වැඩිවීම තවදුරටත් අවප්‍රමාණය වීමත් සමඟ වෙළෙඳුන් වැඩි වැඩියෙන් ආනයනයකර ගබඩා කරයි. ඔවුන් අමුද්‍රව්‍ය ගබඩා කරනවා පමණි, ඒ නිසා නිෂ්පාදනය ඉහළ නොයයි. විශේෂයෙන් ආනයනකරු සහ අපනයනකරු එකම අදාළ සමාගම් සමූහයට අයත් වූ විට, අපනයන සමාගම ආනයනය කරන ආයතනයට ඉන්වොයිසි නිකුත්කර ඔවුන්ගේ ඩොලර් එහි දී මාරු කිරීමේ ක්‍රම සොයා ගනී. මෙහි මිල දී ගැනීමට කැමති ඕනෑම කෙනෙකු වෙනුවෙන් ආනයනයකර විකිණීම සඳහා එම ආනයන සමාගමට එම ඩොලර් භාවිතා කළ හැකිය. ඩොලර් රඳවාගෙන සිටින සමාගම් පසුව රුපියල පහත වැටෙන විට ඩොලර් විකිණීමෙන් අමතර රුපියල් උපයයි.
  • කෙසේ වෙතත්, මුදල් සමපේක්ෂණය රුපියල අවප්‍රමාණය වීමට ප්‍රධාන හේතුව නොවේ. කෙටිකාලීනව අවප්‍රමාණය වීමට ප්‍රධාන දායකත්වය වන්නේ කිසි විටෙකත් අවසන් නොවන ණය ගෙවීම නිසා අපේ සංචිත ක්ෂය වීමයි, එයින් වැඩි කොටසක් පොලී සඳහා ය. ධනවත් හා ප්‍රසිද්ධ අයගේ සුඛෝපභෝගී ජීවන රටාවන් වෙනුවෙන් ණය වීමට සිදු වී තිබේ.
    දිගු කාලීනව එය අත්‍යවශ්‍ය ප්‍රාග්ධන සහ අතරමැදි භාණ්ඩ ආනයනය කිරීම සඳහා ඩොලර් ලබා ගැනීමට අපනයනය පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. දේශීය නිෂ්පාදනය හා දේශීය පරිභෝජනය සඳහා එවැනි භාණ්ඩ සෑදීම මගින් ආනයන සඳහා ගෙවීමට අවශ්‍ය නොවේ.
  • විදේශ භාණ්ඩ පරිභෝජනය විධිමත් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස බොහෝ රටවල් ආනයන මිල ඉහළ නංවයි. එක්සත් ජනපදය හොඳම උදාහරණය යි. ජනාධිපති එෆ් ඩී රූස්වෙල්ට් යටතේ පාරිභෝගික මැදිහත්වීමේ ප්‍රතිපත්තියක් තුළින් ඔවුන් සතියක් ඇතුළත විදේශීය වයින් පරිභෝජනය 80% කින් අඩු කරන ලදී.
    ස්වීඩනයේ සමහර ආර්ථික විද්‍යාඥයින් තර්ක කරන්නේ මිල අධික පාරිභෝගික භාණ්ඩ ආනයනය කිරීමෙන් රටේ විදේශ සංචිත අවදානමට ලක් කළ නොහැකි බවයි, උදා: ලන්දේසි අර්තාපල්. කෙසේ වෙතත් ස්වීඩනය පොහොසත් රටක් වන අතර ඉහළ පරිභෝජනයෙන් ඵලදායිතාව කෙරෙහි ධනාත්මක බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාවේ නොදියුණු ආර්ථිකය තුළ අපි නෙදර්ලන්තයෙන් අර්තාපල් චිප්ස් ආනයනය කිරීමෙන් රාජ්‍ය පිරිවැය කප්පාදුව ආනයනය නොකළ යුතුය.
    රජයට අපනයනකරුවන්ට ඔවුන්ගේ ඩොලර් මාරු කිරීමට බල කළ හැකිය. පළමුව, ඔවුන් අපනයනකරුවන්ගේ රෙජිස්ටරයක් සකස්කොට, පසුව විගණන කටයුතු සඳහා මුදල් ප්‍රවාහ කළමනාකරණ මෙවලම් ලබා දිය යුතුය. එවිට ඔවුන් කොපමණ මුදලක් උපයනවා ද සහ අනෙක් සියල්ලත් අපට දැනගත හැකිය.
    රේගු හා අභ්‍යන්තර ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ පසුගිය වසරේ සිට සම්බන්ධක පද්ධති හරහා මේ සියලු දත්ත ඇති අතර, ඔවුන් ලබා ගන්නා ඩොලර්වල අනිවාර්ය පරිවර්තන ප්‍රතිශතයක් තිබේ.  එය මේ වසරේ 25% සිට 15% දක්වා අඩු කරන ලදී. මුදල් පාලනය කිරීමේ ඉලක්ක ක්‍රියාත්මක කිරීම තවමත් අපහසු බැවින් ඒවා අපේ නියාමන පාලනයෙන් ඔබ්බට ගොස් තිබේ.
    ගැනුම්කරුවන් ඩොලර් විදේශීය බැංකුවල තබාගෙන ඇති නිසා දේශීය ගිණුම්වලට ඩොලර් මාරුකරන ලෙස අපට බලපෑම් කළ හැකිය. අපනයන බලපත්‍රලාභීන්ට මහ බැංකුව විසින් විවෘත කරන දේශීය ඩොලර් ගිණුමක් භාවිතා කිරීම අනිවාර්ය කිරීම.
    නමුත් මෙය සත්‍ය විය හැක්කේ විශාල පරිමානයේ අපනයන කරුවන්ට පමණි. ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම හා කුඩා පරිමාණ අපනයනකරුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් සිටී. එය ඔවුන්ට එතරම් සරල නැත: උදා: අප්‍රිකානු රටවල් සමඟ බොහෝ දෙනෙකු ව්‍යාපාර කරන නමුත්, එම රටවලට  ද ඩොලර් හිඟයක් තිබේ. ඒ නිසා ඩොලර්වලින් ඉතා ඉක්මනින් මුදල් නිපදවිය නොහැකිය. මිලදී ගන්නා රටවල ඩොලර් හිඟය හේතුවෙන් ගෙවීම් ප්‍රමාද වීම් ආදිය සිදු වේ. ඇත්තෙන්ම අනෙක් වැදගත් කරුණ වන්නේ මුළුමනින්ම පාහේ අපනයන මත යැපීමයි.   ‍
  • 1902 දී ට්‍රිනිඩෑඩ් හි මුහුදේ පිහිටි පළමු වාණිජ තෙල් ළිඳ සාදන ලදි. නමුත්, ‘වරක් ඇමරිකාවේ පොහොසත්ම ජෛව විවිධත්වයෙන් යුතු සාගර කලාපය’ වූ ට්‍රිනිඩෑඩය දැන් ‘විෂ සහිත අපද්‍රව්‍ය වලින් පිරුණු සාගර කාන්තාරයක්’ බවට පත්වී තිබේ.   
    ‘තෙල් සම්පතේ ශාපය, දූෂණය, අපකීර්තිය සහ වැරදි කළමනාකරණය මගින් දිරිමත් කර තිබෙන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් වෙළෙඳ අසමතුලිතතාවයන්, දුර්වල ආයතන සහ අවතක්සේරු කළ හිමිකම් උරුමයන් ගිවිසුම් රහසිගතභාවය තුළ වැසී ගොස් තිබේ. දකුණු ඇමරිකාවේ මීළඟ ප්‍රධාන තෙල් රාජධානිය ලෙස රොක්ෆෙලර් එක්සොන් විසින් පවරා ගැනීම සඳහා දැන් ගයානා (බුකර් කීර්ති නාමයේ) රාජ්‍යය ඉලක්ක වී තිබේ. ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ පොහොසත් වී දියුණු වෙනවාට වඩා, එක්සත් ජනපදයේ ටෙක්සාස් හි හූස්ටන්හි පිහිටි ඇමරිකානු තෙල් සමාගමේ (AMOCO) ආර්ථික වශයෙන් අබලන් වූ, පාරිසරික වශයෙන් විනාශයට පත් වූ කොලනියක් බවට පත් වී තිබේ. (blackagendareport.com/corruption-pollution-and-economic-crisis-cautionary-tale-tts-oil-industry)       

________

B. විශේෂාංගය  

බහුජාතික සමාගම් සහ කෝවිඩ් 19:
බුද්ධිමය දේපල හිමිකම්වලට එරෙහිව මානව හිමිකම්පීටර් රොස්මන් 01.09.2021 

ලෝක වෙළඳ සංවිධානය (WTO) මගින් සකස්කොට ඇති බහුපාර්ශ්වික වෙළඳ ක්‍රමය දේශසීමා හරහා සිදු කෙරෙන භෞතික භාණ්ඩ වෙළඳාමට පමණක් සීමා නොවේ. එය ද සැලසුම් කර ඇත්තේ සමාගම්වල දැනුම් ඒකාධිකාරයන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ය. ලෝක වෙළඳ සංවිධානය විසින් කේතනයකර බලාත්මක කරන ලද ‘නිදහස් වෙළඳාමේ’ නීති දැඩි ලෙස පිළිපැදීමෙන් තාක්‍ෂණ හුවමාරුව සහ ඉහළ නිපුණතාවය ඉහළ නැංවීම හරහා ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදන ධාරිතාවය ඉහළ නැංවෙන බව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට පවසන ලදී. කොවිඩ් -19 අර්බුදය අපට පවසන්නේ වෙනස් කතාවකි.  
පේටන්ට් බලපත්‍ර මගින් ආරක්‍ෂාකොට ඇති දැනුම ගෝලීයව ව්‍යාප්ත වීම එන්නත නිෂ්පාදනය සහ එන්නත් කිරීමේ අනුපාතය පිළිබඳ වූ භූගෝලීය විද්‍යාව තුළින් පිළිබිඹු වන පරිදි උතුරු/දකුණු අක්ෂය හරහා බෙහෙවින් විකෘති වීම් ඇති තිබේ.
මේ දක්වා එන්නත් වලින් 85% ක්ම ලබා දී ඇත්තේ කොවිඩ් මරණ අනුපාතය නාටකාකාර ලෙස පහත වැටී ඇති ධනවත් රටවල ය. නමුත් වර්තමාන රිද්මයට අනුව අඩු ආදායම්ලාභී රටවල මිනිසුන්ට පූර්ණ එන්නත ලබාදීමට වසර ගණනාවක් නොව දශක ගණනාවක් ගත වනු ඇත.
දැඩි හිඟය මධ්‍යයේ අතිරික්තයන් සහ ප්‍රයෝජනයට නොගත් නිෂ්පාදන ධාරිතාව ධනවාදී ගෝලීය සැකැස්මේ ලක්ෂණයකි. නමුත් එන්නත් පරතරය ලොව ආහාර සම්පත් සඳහා අද්විතීය ලෙස අසමාන වූ ප්‍රවේශවීම හා සැසඳීමෙන් පසුව පවා කම්පා ඇතිකරවන සුළුය.
පවතින පරතරය වසා දැමීමට සහ විශාල ලෙස එන්නත්කරණය වේගවත් කිරීමට කරුණු දෙකක් අත්‍යවශ්‍ය වේ: සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල පවතින ධාරිතාවය පූර්ණ ලෙස ප්‍රයෝජනයට ගැනීම සහ එන්නත් නිෂ්පාදනය පුළුල් කිරීම. මේ සඳහා එන්නත් නිෂ්පාදනය කිරීමේ දී අවශ්‍යවන දැනුම හා තාක්‍ෂණයේ ඒකාධිකාරය ඒ නිෂ්පාදකයින්ගේ ග්‍රහණයෙන් ලිහිල් කිරීම අවශ්‍ය වේ: සමාගම් බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් (IPR). මෙම දැනුම පේටන්ට් බලපත්‍රයෙන් සහ වෙනත් ආකාරයේ බුද්ධිමය දේපල වලින් මූර්තිමත් වන අතර එමඟින් නිෂ්පාදිතය නිෂ්පාදනය කරන්නේ කවුරුන්ද යන්න සහ ඒවායේ නියමයන් කවදා ද යන්න තීරණය කිරීමට බලපත්‍ර අයිතිකරුවන්ට ඉඩ සලසයි.
එන්නත් නිෂ්පාදනය සඳහා රජයන් අරමුදල් සපයන විට, තමන් ලැබූ ප්‍රතිඵල සඳහා විවෘත ප්‍රවේශය ලබා දීම ඔවුන් ප්‍රතික්ෂේප කරයි. ඒ මගින්, ඔවුන් එන්නත් නිෂ්පාදකයින්ගේ ආයෝජනය සඳහා ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදනය, මිල සහ බෙදා හැරීම සඳහා වූ අයිතීන් හිමි වී තිබේ. ඒ මගින් ඔවුන් සීමිත සැපයුම් හරහා විකුණුම්කරුවන්ගේ වෙළඳපොළක් පවත්වා ගෙන යන අතර, උදාහරණයක් ලෙස, එක් එන්නත් වාරයක් සඳහා ෆයිසර් මිල ඩොලර් 19.50 ක මිලක් සඳහා 60-80%ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති ලාභ ආන්තිකයක් ලබා ගනී.
ආයෝජකයින් සමඟ 2021 පෙබරවාරි මස පවත්වන ලද  විමසීමකි දී සමාගමේ ප්‍රධාන මූල්‍ය නිලධාරියා මෙය ‘වසංගත මිලකරණය’ යනුවෙන් හැඳින්වූ අතර, වසංගතයෙන් පසුව සමාගම ‘මිල වැඩි වැඩියෙන්’ සකසා ලාභ ලබා ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන බව ද පැවසීය.
බුද්ධිමය දේපල අයිතීන්, ලෝක වෙළඳ සංවිධානය, සහ වෙළඳාම හා සම්බන්ධ බුද්ධිමය දේපල අයිතිය පිළිබඳ ගිවිසුම – බුද්ධිමය දේපල අයිතීන් පාලනය කරන ගෝලීය නීති වෙළඳාම හා සම්බන්ධ බුද්ධිමය දේපල අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව WTO ගිවිසුමේ දක්වා තිබේ. අපි ඖෂධ කර්මාන්තය සහ එහි ප්‍රමුඛ පෙළේ සමාගම් බුද්ධිමය දේපල අයිතිය පිළිබඳ ගිවිසුම මත ගොඩනඟන ලද ගෝලීය වටිනාකම් දාමයන් ගොඩනඟා ඇති ආකාරයත්, ඒවා මහජන සෞඛ්‍ය කෙරෙහි පවතින බලපෑම කුමක්දැයි යන්නත් සොයා බැලිය යුතුය.
වෙළඳාම හා සම්බන්ධ බුද්ධිමය දේපල අයිතිය පිළිබඳ ගිවිසුම (TRIPS) මගින් සියලුම සාමාජික රටවල් ‘නිෂ්පාදන හෝ ක්‍රියාවලීන් වේවා ඕනෑම තාක්‍ෂණ ක්‍ෂේත්‍රයක හෝ වෙනස්කම් සඳහා පේටන්ට් බලපත්‍ර ලබා දීම’ අවශ්‍ය වන අතර, පේටන්ට් බලපත්‍ර ආරක්‍ෂාව සඳහා වසර 20 ක අවම කාලය ලෙස නියම කරනු ලබයි. පේටන්ට් බලපත්‍රයේ ආයු කාලය සඳහා අයිතිකරුට නිෂ්පාදනය කිරීමේ, බෙදා හැරීමේ සහ ආනයනය කිරීමේ අයිතිය හිමි වේ. ප්‍රකාශන හිමිකම්, වෙළඳ ලකුණු, කාර්මික සැලසුම්, ‘හෙළිදරව් නොකළ තොරතුරු’ (සාමාන්‍යයෙන් වෙළඳ රහස් ලෙස හැඳින්වෙන) සහ පරීක්ෂණ දත්ත (උදා: සායනික එන්නත් අත්හදා බැලීම් වල ප්‍රතිඵල) සඳහා ද එමගින් නිශ්චිත ආරක්ෂාවක් සපයයි. කොවිඩ් -19 අර්බුදයේ දී ද ඒ සියල්ල අදාළ ය.
වෙළඳාම හා සම්බන්ධ බුද්ධිමය දේපල අයිතිය පිළිබඳ ගිවිසුමට පෙර, මෙම අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාත්මක කිරීම ජාතික රාජ්‍ය අධිකරණ බලයෙන් පිටත ඉතා අසීරු හා දුෂ්කර විය. ඇතැම්  රටවල් ඖෂධ සඳහා කිසිදු ආරක්‍ෂාවක් ලබා දුන්නේ නැත. ඉන්දියාව වැනි අනෙකුත් රටවල දී   ඖෂධ නිෂ්පාදනය ආරක්ෂා කළ නමුත් ඔවුන් නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය නීතිය මගින් ආරක්ෂා නොකළ අතර, අඩු මිලැති වෙළඳ නාම විශේෂී නොවන ඖෂධ නිපදවීම සඳහා නිෂ්පාදන ක්‍රියවලියක් නැවත සකස් කිරීමේ හැකියාව තිබුණි.
1970 දශකයේ අග භාගයේ දී, ආසියාවේ සහ ලතින් ඇමරිකාවේ කාර්මික නිෂ්පාදනය වේගවත් කිරීමේ පසුබිමක් තිබීම සහ එක්සත් ජනපදයේ වෙළඳ හිඟය නරක අතට හැරීම නිසා මෘදුකාංග, ඖෂධ නිෂ්පාදන සමාගම් සහ මාධ්‍ය සහ ආර්ථිකයේ විනෝදාත්මක අංශය සම්බන්ධ එක්සත් ජනපද සමාගම් විසින් අනතුරු ඇඟවීමේ පණිවිඩයක් දියත් කරන ලදී: එක්සත් ජනපදයේ දැනුම පුළුල් ලෙස ‘සොරකම් කිරීම’ නිසා එක්සත් ජනපදයේ තරඟකාරී තත්වය සහ නවෝත්පාදනයන් සඳහා වූ ධාරිතාව අහිමි වෙමින් තිබේ.
ඔවුන්ගේ විශිෂ්ඨතම ‘නවෝත්පාදන සොයාගැනීම’ වූයේ බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් ආරක්‍ෂාව වෙළෙඳ ගිවිසුම් තුළට ගෙන ඒම සඳහා සංවිධානය වී බලපෑම් කිරීම යි. තීරුබදු සහ වෙළඳාම පිළිබඳ පොදු ගිවිසුම (GATT)  තීරුබදු සහ මිල ගණන් අඩු කිරීමේ කේන්ද්‍රය විය.  නව ආදර්ශ වෙළඳ ගිවිසුම් මඟින් රජයන් හරහා අන්තර්ජාතික ආයෝජකයින්ගේ අයිතිවාසිකම් ශක්තිමත් කිරීම කෙරෙහි වැඩි වැඩියෙන් අවධානය යොමු කෙරුණි. ශක්තිමත් බුද්ධිමය දේපල අයිතිය පිළිබඳ ගිවිසුම් ප්‍රධාන අරමුණක් විය.
සැබෑ හෝ පරිකල්පනය කළ තරඟකරුවන්ට සත්කාරකත්වය සපයන රටවලට වෙළෙඳපොළ ප්‍රවේශය අහිමි කිරීමේ තර්ජනය එල්ල වූ අතර ඒකපාර්ශ්වික ක්‍රියාමාර්ග තුළින් විනයගත කරන ලදී.
එක්සත් ජනපද සමාගම්වල බුද්ධිමය දේපල අයිතීන් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ද්විපාර්ශ්වික ගිවිසුම් සාකච්ඡාවට ලක්කරන ලද අතර, පසුව එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව සහ මෙක්සිකෝව අතර උතුරු ඇමරිකානු නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම (NAFTA) අත්සන් කෙරුණි. යුරෝපය සහ ජපානය ද සාකච්ඡාවට එක්කර ගන්නා ලදී.
1994 දී GATT සාකච්ඡාවල අවසාන වටය අවසානයේ දී TRIPS ඒකමතිකව සම්මත කරන ලද අතර 1995 දී ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ උපතත් සමඟ එය බලාත්මක විය. TRIPS සමඟ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ තවත් පදනම් ගිවිසුමක් වන වෙළඳාම හා සම්බන්ධ ආයෝජන මිණුම් පිළිබඳ ගිවිසුම (TRIMS) ද ආරම්භ විය. දේශීය අන්තර්ගතයන් සහ තාක්‍ෂණ හුවමාරුව ප්‍රවර්‍ධනය කිරීම සඳහා TRIMS අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම පියවර සීමා කරන ලදි. ජාතික කාර්මික ප්‍රතිපත්ති සංවර්ධනය සඳහා අත්‍යාවශ්‍ය ය, උදා: ජාතික ඖෂධ කර්මාන්ත දියුණු කිරීම. බ්‍රසීලය සහ ඉන්දියාව වැනි රටවල් ගෝලීය බුද්ධිමය දේපල අයිතීන් පිළිබඳ නීති හඳුන්වා දීමට පෙර සිය ඖෂධ කර්මාන්ත දියුණු කරගෙන තිබුණි. TRIPS සහ TRIMS එම සංවර්ධන මාවතට බාධක ඇතිකරන ලදී. TRIPS හි සිට යුරෝපා සංගමය, එක්සත් ජනපදය සහ අනෙකුත් ධනවත් රටවල්, TRIPS හි දක්වා ඇති ‘අවම ප්‍රමිතීන්ට’ වඩා දැඩි බුද්ධිමය දේපල අයිතීන් සඳහා ආරක්‍ෂාව ලබා දෙන ද්විපාර්ශ්වික ගිවිසුම් සාකච්ඡා සඳහා ආපසු පැමිණ තිබේ.  
බුද්ධිමය දේපල අයිතීන් පිළිබඳ සහ ඖෂධ කර්මාන්තය
බුද්ධිමය දේපල අයිතිවාසිකම් ඖෂධ කර්මාන්තයේ පරිණාමය සහ එහි වටිනාකම් දාමය තීරණාත්මක ලෙස හැඩගස්වා තිබේ. පේටන්ට් බලපත්‍ර දැඩි ලෙස පාලනය කිරීම මඟින් සමාගම්වලට සැපයුම සීමා කිරීමට සහ දේශීය හා විදේශීය වශයෙන් ඒකාධිකාර මිල ගණන් පවත්වා ගැනීමට හැකි වී තිබේ.
මේවා අභ්‍යන්තර පර්යේෂණ සහ සායනික අත්හදා බැලීමේ දෙපාර්තමේන්තු නඩත්තු කළ සිරස් අතට ඒකාබද්ධ වී ඇති නිෂ්පාදන සමාගම් ය. පිරිවැය අඩු කිරීම සහ ලිහිල් පාරිසරික රෙගුලාසි, පර්යේෂණ හා සංවර්ධනයන්, පරීක්‍ෂා කිරීම් සහ නිෂ්පාදනය ගිවිසුම්ගත කිරීම සඳහා මෙම සමාගම් 1970 ගණන්වල දී වැඩි වැඩියෙන් බාහිර සේවාවන් (outsourcing) ලබාගැනීම සඳහා යොමු විය. රසායනික ක්‍රියාවලීන්ට වඩා ජෛව විද්‍යාත්මකව පදනම් වූ ඖෂධ නිෂ්පාදනයේ  වර්‍ධනය – ජීවවිද්‍යාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරන ලද රාජ්‍ය අනුග්‍රහයෙන් කරනු ලැබූ  පර්යේෂණ මඟින් බල ගැන් වූ ජාන ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ සහ ජෛව තාක්‍ෂණයේ සීඝ්‍ර දියුණුවත් සමඟ වටිනාකම් දාමය තවත් පුළුල් විය. ලාභ ලැබිය හැකි පේටන්ට් බලපත්‍ර ඇති විශාල හෝ කුඩා සමාගම් අත්පත් කර ගැනීම සඳහා ඖෂධ නිෂ්පදනයේ  දැවැන්තයින් අතර විශාල තරඟකාරීත්වයක් ඇති කරවමින් සමාගම් ආරම්භ කිරීම හා පේටන්ට් බලපත්‍ර අයදුම්පත් කිරීම වේගයෙන් වර්ධනය විය. පුළුල් වන වටිනාකම් දාමය නිසා දැනුම කාන්දු වීම වැළැක්වීම සඳහා දැඩි බුද්ධිමය දේපල අයිතීන්ගේ අවශ්‍යතාවය තීව්‍ර විය.
රාජ්‍ය අරමුදල් වලින් සංවර්ධනය කරන ලද නව නිපැයුම් සඳහා පේටන්ට් බලපත්‍ර ලබාගැනීමට කුඩා ව්‍යාපාර සහ විශ්ව විද්‍යාල වලට අවසර ලබා දීමට 1980 දී එක්සත් ජනපදය විසින් නීති සම්පාදනය කරන ලදී. මීට පෙර මේවා ස්වයංක්‍රීයව රජයට ලබා දුන් අතර, එමඟින් ඒවා සාමාන්‍ය නිෂ්පාදකයින්ට බලපත්‍ර ලබා දීම හෝ සෘජුවම මහජන අවකාශයට නිකුත් කිරීම සිදුවිය. විශ්ව විද්‍යාල සහ ආරම්භක සමාගම් මේවනවිට සමාගම්වලට අයත් දැනුම් සංකීර්ණයකට ඒකාබද්ධ කර තිබේ. ‘තාක්‍ෂණ මාරුව’ මහජන පර්යේෂණ පුද්ගලික පේටන්ට් බලපත්‍ර බවට පත්කර තිබේ.
දැනුම මූල්‍යකරණය කිරීම – ඒ අතරම, සමාගම් වැඩි වැඩියෙන් මූල්‍යකරණය කරමින් නිෂ්පාදන ධාරිතාවය, සේවකයින් සහ පර්යේෂණ හා සංවර්ධන වියදම් අඩු කරමින් කොටස් හිමියන්ට ලාභාංශ වශයෙන් සහ බෙදා හැරීම් වශයෙන් බෙදා හැරීම සඳහා මුදල් නිදහස් කිරීම සිදු විය. 2006-15 කාලය තුළ විශාලතම සමාගම් 2 ක් වූ ෆයිසර් සහ ජොන්සන් ඇන්ඩ් ජොන්සන් සමාගම්වල නැවත මිලදී ගැනීම් සහ ලාභාංශ මගින් මුළු ශුද්ධ ආදායම ඉක්මවා තිබේ; ආයෝජකයින්ට සහ ඉහළ කළමනාකාරිත්වයට ඉහළ නගින ප්‍රතිලාභ සඳහා මූල්‍ය පහසුකම් සැපයීම සඳහා ඔවුන්ගේ අයිපී වත්කම් ඇපයක් ලෙස භාවිතා කරමින් ඔවුන් ණය වෙළඳපොල වෙත හැරී තිබේ. මෙම කාලය තුළ දී, ෆයිසර් සමාගම පර්යේෂණ හා සංවර්ධන කටයුතු සඳහා ඩොලර් බිලියන 82 ක් වැය කරමින්, කොටස් හිමියන්ට ඩොලර් බිලියන 139 ක් ආපසු ලබා දී තිබේ. නවෝත්පාදනයන් පවත්වා ගැනීම සඳහා ඉහළ ඖෂධ මිලක් පවත්වා ගැනීම අවශ්‍ය යැයි යුරෝපා සමාගම් ද ඔවුන්ගේ එක්සත් ජනපද සගයන් මෙන්ම තර්ක කරන ලදී.
මුල්‍යකරණය වූ  ඖෂධ සමාගම් භෞතික වත්කම් වලට වඩා මූල්‍ය එකතුවක් වශයෙන්  මෙහෙයුම් කළමනාකරණය කරන සංවිධාන වශයෙන් පැහැදිළිවම වටහා ගත හැකිය. ඔවුන්ගේ ලොකුම මූල්‍ය වත්කම නම් ඔවුන්ගේ ලාභයෙන් 80% ක් උත්පාදනය කරන පේටන්ට් බලපත්‍රයයි; ‘බ්ලොක්බස්ටර්’ ලෙස කර්මාන්තය හඳුන්වන දේ සඳහා පේටන්ට් බලපත්‍ර තරඟය අරගලයක් ගෙන යයි. ලොව විශාලතම ඖෂධ වෙළඳපොලවන එක්සත් ජනපදය වැනි මිල ගණන් ගැන සාකච්ඡා කිරීමට නියාමන බලධාරීන්ට අඩු හැකියාවක් ඇති රටක, දැඩි ලෙස අලෙවි කෙරෙන, රෝගියාගේ ජීවිතය සඳහා දිනපතා ගන්නා බෙහෙත් වට්ටෝරුවක් හොඳම බ්ලොක්බස්ටර් ය. සෑම විටම වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ  බෙහෙත් වට්ටෝරුව වන ෆයිසර් සමාගමේ කොලෙස්ටරෝල් අඩු කරන ලිපිටර් ඖෂධයේ පේටන්ට් බලපත්‍රයේ කාලය තුළ ඩොලර් බිලියන 125 ක් ලබා දී ඇති  අතර වසර කිහිපයක දී සමාගමේ මුළු ආදායමෙන් හතරෙන් එකක් පමණ ලබා දී තිබේ. නිෂ්පාදනයක් ආරම්භ වුවහොත්, සමාගම්වලට පූර්ණ පාලනය තබා ගනිමින් අතිරේක උප කොන්ත්‍රාත් මඟින් නිෂ්පාදනය පුළුල් කළ හැකිය.
මූලික වශයෙන් දුප්පතුන්ට පීඩා කරන ප්‍රධාන වශයෙන් මරණ ඇතිකරවන නිවර්තන කලාපීය රෝග සඳහා ප්‍රතිකාර සොයා ගැනීම සහ ක්ෂය රෝගය කෙරෙහි සමාගම්වල පවතින අඩු උනන්දුව මෙයින් පැහැදිලි වේ.
2000 දශකයේ මුල් භාගයේදී කැනඩාවේ මහජන සෞඛ්‍ය ඒජන්සිය විසින් පළමු අනුමත ඉබෝලා එන්නත නිපදවන ලදී. 2014 වසරේදී බටහිර අප්‍රිකාවේ හදිසි ව්‍යාප්තියට පෙර ඒ සඳහා වාණිජ උනන්දුවක් නොතිබුණි. අද එන්නත මර්ක් සමාගමට හිමි වී තිබේ. නමුත්, බටහිර අප්‍රිකානු වසංගත සමයේ සායනික අත්හදා බැලීම් ඇතුළුව, අත්හදා බැලීම් සිදු කිරීම සඳහා අවශ්‍ය තාක්‍ෂණික ප්‍රවීණතාව, මානව සම්පත් සහ යටිතල පහසුකම් සැපයීම සඳහා මූල්‍ය පහසුකම් සැපයුවේ මර්ක් සමාගම නොව රාජ්‍ය අංශය යි.
ඖෂධ කර්මාන්තය යනු ඒකාධිකාරී මිල ගණන්, දැඩි සැපයුම් පාලනය සහ පටු අවධානයක් යොමු කළ පර්යේෂණ හරහා ආයෝජකයින්ට ආදායම් මාර්ග උත්පාදනය කිරීමේ ඉහළ කාර්‍යක්‍ෂමතාවයක් ඇති මූල්‍ය යන්ත්‍රයකි. සියලුම සැලකිය යුතු තාක්‍ෂණික ජයග්‍රහණ සඳහා, කර්මාන්තයේ පේටන්ට් බලපත්‍රය මත පදනම් වූ ව්‍යාපාර ආකෘතියට සහ මූල්‍ය ගතිකතාවයට ගෝලීය සෞඛ්‍ය හදිසි අවස්ථාවකින් පැන නැඟෙන අවශ්‍යතා සපුරාලිය නොහැකිය. රජයේ අරමුදල් හරහා වාර්තාගත කාලයක් තුළ එන්නත් ලබා ගත හැකි විය; නිෂ්පාදනය අගුළු ඇරීමේ යතුර රජයන් සතුව තිබේ.
මානව හිමිකම්වලට එරෙහිව බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් – 1997 දී දකුණු අප්‍රිකාව එච්අයිවී/ඒඩ්ස් සාමාන්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා ලාභදායීව ප්‍රවේශ වීම පහසු කිරීම වෙනුවෙන් සිය පේටන්ට් බලපත්‍ර නීතිය වෙනස් කරන ලදී. ඊළඟ වසරේදී, බහුජාතික සමාගම් 39 ක් රජයට එරෙහිව නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ලෙස ඉල්ලා නඩු පැවරූ අතර, එම නඩුව මඟින් ‘ඖෂධ නිෂ්පාදන සම්බන්ධයෙන් අයිතිකරුවන්ට බුද්ධිමය දේපල අහිමි වන’ බවට චෝදනා කරන ලදී. එවකට ජනාධිපති වූ නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විත්තිකරුවෙකු ලෙස පෞද්ගලිකව නම් කරන ලදී. මෙම නඩුවට එක්සත් ජනපදය සහ යුරෝපා කොමිසමේ සහය ලැබුණි. සංවිධානය වී ඇතිකළ ප්‍රතිරෝධය නිසා සමාගම්වලට මෙම නඩුව අත්හිටුවීමටත් රජයන්ට ඒ සඳහා ලබාදුන්  සහයෝගය ඉවත් කර ගැනීමටත් සිදු විය.
ජීවිතාරක්‍ෂක ඖෂධ ලබා ගැනීම සඳහා වූ මෙම සාර්ථක අරගලයෙන් පසුව, ‘ජාතික සෞඛ්‍ය හදිසි අවස්ථාවකට’ මුහුණ දෙන රජයන්ට අයිතිකරුවන්ගේ අනුමැතියකින් තොරව නිෂ්පාදනය සඳහා අනිවාර්ය බලපත්‍ර නිකුත් කළ හැකි කොන්දේසි නියම කිරීම සඳහා 2001 දී TRIPS නීති රීති සකස් කරන ලදි. මෙම ක්‍රියාවලිය අපහසු කාර්යයක් වූ අතර එයට ඉදිරියට යා හැක්කේ නිෂ්පාදන පදනම් කරගෙන රටින් රට අනුව ය. ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳ ගිවිසුම් හරහා  රජයන් විසින් අනිවාර්ය බලපත්‍ර ලබා දීම තවදුරටත් සීමා කළ හැකිය.
වසංගතය නිර්වචනය අනුවම ගෝලීය ය. තවද බුද්ධිමය දේපල නීති රීති හරහා රෝග විනිශ්චය, ප්‍රතිකාර හා පුද්ගලික ආරක්‍ෂක උපකරණ ද හිඟ වී තිබේ. පේටන්ට් බලපත්‍ර තදින් පාලනය කිරීම නිෂ්පාදනය හා බෙදා හැරීම වලක්වා තිබේ.
කොවිඩ් -19 වැළැක්වීම, පාලනය කිරීම සහ ප්‍රතිකාර සඳහා අවශ්‍ය සියලුම නිෂ්පාදන සඳහා අදාළව TRIPS යටතේ සාමාජික රටවල බැඳීම් පැහැර හරින ලෙස ඉන්දියාව සහ දකුණු අප්‍රිකාව ප්‍රමුඛ රටවල් 62 විසින් ලෝක වෙළඳ සංවිධානයට යෝජනා කර ඇත්තේ ඒ නිසාය. සාමාජික රටවල් වලින් තුනෙන් දෙකකගේ සහයෝගය තිබියදීත් එම යෝජනාව ලෝක වෙළඳ සංවිධානය තුළ අවහිර කර තිබේ. මෙය මුළුමනින්ම සමාගම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නන්ගේ කාර්යයක් නොවන නමුත් ඔවුන් කාර්යබහුලය. බුද්ධිමය දේපල අයිතීන් කිසි විටෙකත් උල්ලංඝනය නොකළ යුතු බවට වන ඇදහිල්ල පුලුල්ව පැතිරී තිබේ. අඩු ආදායම්ලාභී රටවලට එන්නත් බෙදා හැරීම සඳහා කෝවැක්ස්, රජයන් සහ සමාගම් කැමති වාහකය, අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම දානපතියන් වන රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්වයක් වේ. එය නිෂ්පාදනය, මිලකරණය සහ ගමනාන්තය කෙරෙහි සමාගම් සතු බලය සමාගම් විසින් පාලනය කරන හවුල්කාරිත්වයකි. එය ප්‍රතිඵල ලබා දීමට අසමත් වී තිබේ. එහි වෙබ් අඩවියට අනුව 2021 ජූලි 19 දින වන විට බෙදාහැර  ඇත්තේ එන්නත් මිලියන 129 ක් පමණි.
2020 මැයි මාසයේ දී, කොස්ටාරිකාව විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ ගෝලීය සහයෝගීතාව සඳහා වූ ඉල්ලීමකට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) විසින් කොවිඩ් -19 රෝග විනිශ්චය සහ ප්‍රතිකාර ලබා දීම ඉහළ නැංවීම සහ සුදුසුකම් ලත් නිෂ්පාදකයින් සමඟ සුවිශේෂී නොවන බලපත්‍ර ගිවිසුම් තුළින් බුද්ධිමය දේපල බෙදා ගැනීමෙන් එන්නත් සහ වෙනත් නිෂ්පාදන ලබාදීම සඳහා කොවිඩ් -19 තාක්‍ෂණික ප්‍රවේශ සංචිතය (C-TAP) දියත් කරන ලදී. පුදුම විය යුතු නැති ලෙස, එක් සමාගමක් හෝ ඒ සඳහා ලියාපදිංචි වී නැති නමුත් එයට සාමාජික රාජ්‍ය සහයෝගය ලැබී තිබේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ පද්ධතිය තුළ පිහිටා ඇති C-TAP හරහා භාවිතා නොකළ ධාරිතාව මාර්ගගතව ගෙන ඒමට සහ පුළුල් නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීම සඳහා සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට ආයෝජනය හා තාක්‍ෂණය යොමු කළ හැකිය. මෙය සිදු වීමට නම්, කොවිඩ් ආශ්‍රිත තීරණාත්මක බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් ඇති සමාගම් සහිත රටක් හෝ හෝ රටවල් සමූහයක් එක් වේදිකාවකට පැමිණිය යුතුය. ඔවුන් ඒ සඳහා තල්ලු කළ යුතුය.
පුළුල් කරන ලද එන්නත් නිෂ්පාදනය සඳහා ඇති මූලික බාධාවන් දේශපාලනික ය. කොවිඩ් -19 TRIPS නිදහස් කිරීමට ඖෂධ සමාගම් සහ ඔවුන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නන් දැඩි ලෙස විරුද්ධ වීම පුදුමයක් නොවේ. එක්සත් ජනපදයේ සිටින ප්‍රමුඛ පෙලේ ඖෂධ සමාගම් 2021 මාර්තු 5 වෙනිදා බයිඩන් පරිපාලනයට යැවූ ලිපියක කියා සිටියේ, ‘ ගෝලීය අවශ්‍යතා සපුරාලීම වෙනුවෙන් එන්නත් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීම සඳහා නව ප්‍රතිකාර හා එන්නත් වල පර්යේෂණ හා සංවර්ධනය වේගවත් කිරීම පමණක් නොව, තාක්‍ෂණය හුවමාරු කර ගැනීමට පහසු වීම සඳහා ද බුද්ධිමය දේපල ආරක්‍ෂාව අත්‍යවශ්‍ය වී ඇති බව’ යි. නිදහස් කිරීමේ යෝජනාවට විරුද්ධව ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ TRIPS කවුන්සිලයට යුරෝපා සංගමය කළ සන්නිවේදනයේදී ද එම තර්කම ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කර තිබේ. සියලු සාක්ෂි වලට එරෙහිව බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් බලාත්මක කිරීම විසඳුම මිස විශාල වශයෙන් එන්නත ලබා දීම බාධාවක් නොවන බවට තර්ක ඉදිරිපත් කෙරේ.
පුළුල් සමාගම් එකඟතාවක් TRIPS සඳහා වූ කැපවීමට පාදක වී තිබේ. ජාත්‍යන්තර සමාගම් අද සිය ගෝලීය වටිනාකම් දාමයන් සැකසීම සඳහා කවරදාටත් වඩා බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් මත විශ්වාසය තබයි. මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගමට කොවිඩ් ආශ්‍රිත පේටන්ට් බලපත්‍රයක් නොතිබුණ ද, කෝවැක්ස් හරහා ගේට්ස් පදනම වසංගතය තුළ බාහිර භූමිකාවක් ඉටු කර තිබේ -ප්‍රකාශන හිමිකම ඇති මෘදුකාංග එහි ශක්ති ප්‍රභවයයි. බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් බලකොටුවේ බොහෝ භාරකරුවන් සිටී.
බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් එකඟතාවය පුළුල් ලෙස ව්‍යාප්ත වී තිබේ. 2001 දෝහා ප්‍රකාශනයෙන් පසුව, එච්අයිවී/ඒඩ්ස් ප්‍රතිකාර සඳහා දැරිය හැකි මිලකට ප්‍රවේශ වීම සඳහා වූ අරගලයට ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ ප්‍රතිචාරය, අනිවාර්ය බලපත්‍රයක් යටතේ නිපදවන සාමාන්‍ය ඖෂධ ආනයනය සම්බන්ධ ප්‍රධාන TRIPS වගන්තිය සංශෝධනය කිරීම සඳහා වසර 16 ක සාකච්ඡා අවශ්‍ය විය. ඕස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව, අයිස්ලන්තය, ජපානය, නවසීලන්තය, නෝර්වේ, ස්විට්සර්ලන්තය, එක්සත් රාජධානිය, එක්සත් ජනපදය සහ යුරෝපා සංගමය ඇතුළු ඉහළ ආදායම් ලබන රටවල් 37 ජාතික හදිසි අවස්ථාවකදී පවා එවැනි ආනයන සඳහා නිල වශයෙන් ‘නුසුදුසු’ බව ප්‍රකාශ කරන ලදී. අයිපීආර් කෙරෙහි ඇති මෙම අවිවාදිත භක්තිය ජාතික සියදිවි නසා ගැනීමේ ගිවිසුමකට සමාන වන අතර එය බුද්ධිමය දේපල හිමිකම් මූලධර්මවාදය යයි ඊට සුදුසු ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
ඖෂධ සඳහා ප්‍රවේශය සෞඛ්‍යයේ මූලික මානව හිමිකමක් ලෙස පිළිගැනේ. සෑම තරාතිරමකම සංවිධානය වූ ක්‍රියාමාර්‍ග හරහා කුමක් පවතිනු ඇත්දැයි තීරණයවනු ඇත: මානව හිමිකම් හෝ බුද්ධිමය දේපල අයිතීන්.     

Published by ee ink.

This site is inspired by the dedicated scholarship and work of S.B.D. de Silva, author of "The Political Economy of Underdevelopment"

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: